Τρίτη, 15 Αυγούστου 2017

ανεπιθύμητοι;



I long to see new harmonies of colour. Is it getting too late? 
I want to kiss my enemy in the shade of an ancient tree...
Can I? Inside of me there is no nest for hate 
But I cannot sleep right next to bigotry

****
To  παρακάτω από τόν Ημεροδρόμο


«Είστε ανεπιθύμητοι»: το μήνυμα στους ακροδεξιούς της Βιρτζίνια


Σε τουλάχιστον τρεις ανέρχονται οι νεκροί και στους 35 οι τραυματίες από τις βίαιες συμπλοκές που ξέσπασαν χθες στο Σάρλοτσβιλ της Βιρτζίνια ανάμεσα σε ακροδεξιούς και διαδηλωτές, αλλά και την πτώση ενός οχήματος σε ειρηνικό πλήθος αντιφασιστών.

Σάββατο, 12 Αυγούστου 2017

Oφέλη της μεσογειακής διατροφής; Για ποιους;




 Μια πρόσφατη μελέτη[1] για την θετική επίδραση της μεσογειακής διατροφής στην υγεία έδειξε σαν αποτέλεσμα ότι  μόνο οι τάξεις με υψηλά εισοδήματα ωφελούνται απ' αυτήν. 
Στο πλαίσιο της μελέτης Moli-sani, ερευνητών του ιταλικού I.R.C.C.S. Neuromed, υπό την καθοδήγηση του Giovanni de Gaetano, εξετάστηκαν 18.000 άτομα. Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 2 Αυγ 201, στο Διεθνές Περιοδικό Επιδημιολογίας, επιβεβαιώνει μεν το από καιρό γνωστό ότι  η μεσογειακή διατροφή μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, αλλά κι αποκαλύπτει πως αυτό ισχύει «μόνο εάν είστε πλούσιοι ή μορφωμένοι».

Εκπληκτικό θεωρήθηκε το εύρημα ότι τα οφέλη αυτά επηρεάζονται έντονα από την κοινωνικοοικονομική θέση των ανθρώπων κι ότι δεν παρατηρήθηκαν πραγματικά οφέλη για τις λιγότερο ευνοημένες ομάδες.

Η Μαριλαούρα Μπονάτσιο, ερευνήτρια στο Τμήμα Επιδημιολογίας και Πρόληψης και πρώτος συγγραφέας της μελέτης παρατήρησε ότι «ενα άτομο από χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση που αγωνίζεται να ακολουθήσει ένα μεσογειακό μοντέλο είναι απίθανο να έχει τα ίδια πλεονεκτήματα ενός ατόμου με υψηλότερο εισόδημα, παρά το γεγονός ότι και οι δύο τηρούν την ίδια υγιεινή διατροφή».
Οι ερευνητές της Neuromed προχώρησαν περισσότερο και προσπάθησαν να ξεπεράσουν τους πιθανούς μηχανισμούς στους οποίους βασίζονται αυτές οι ανισότητες.

«Δεδομένης της συγκρίσιμης τήρησης της μεσογειακής δίαιτας, οι πιο ευνοημένες ομάδες είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναφέρουν έναν μεγαλύτερο αριθμό δεικτών υψηλής διατροφής σε σύγκριση με άτομα με χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση», εξηγεί η Licia Iacoviello, επικεφαλής του Εργαστηρίου Διατροφικής και Μοριακής Επιδημίας. «Για παράδειγμα, σε όσους αναφέρουν μια βέλτιστη προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή (όπως μετράται με μια βαθμολογία που περιλαμβάνει φρούτα και ξηρούς καρπούς, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, ψάρι, λίπη, κρέας, γαλακτοκομικά προϊόντα και πρόσληψη αλκοόλ) αυτοί με το υψηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο κατανάλωναν προϊόντα πλουσιότερα σε αντιοξειδωτικά και πολυφαινόλες και είχαν μεγαλύτερη ποικιλία στην επιλογή φρούτων και λαχανικών. Έχουμε επίσης βρει μια κοινωνικοοικονομική κλίση στην κατανάλωση των προϊόντων ολικής αλέσεως και στις προτιμώμενες μεθόδους μαγειρέματος. Αυτές οι σημαντικές διαφορές στην κατανάλωση προϊόντων που ανήκουν στη μεσογειακή διατροφή μας οδηγούν στο να σκεφτόμαστε ότι η ποιότητα των τροφίμων μπορεί να είναι εξίσου σημαντική για την υγεία όσο η ποσότητα και η συχνότητα της πρόσληψης».

«Τα αποτελέσματά μας πρέπει να προωθήσουν μια σοβαρή εξέταση του κοινωνικοοικονομικού σεναρίου της υγείας (σχολιάζει ο Giovanni de Gaetano, διευθυντής του Τμήματος). Οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην υγεία αυξάνονται επίσης στην πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή. Τα τελευταία χρόνια τεκμηριώσαμε μια γρήγορη μετατόπιση από την Μεσογειακή διατροφή σε ολόκληρο τον πληθυσμό, αλλά ίσως και οι πιο αδύναμοι πολίτες τείνουν να αγοράζουν «μεσογειακά» τρόφιμα με χαμηλότερη διατροφική αξία. Δεν μπορούμε να πούμε ότι η μεσογειακή διατροφή είναι καλή για την υγεία, αν δεν είμαστε σε θέση που εγγυάται την ίση πρόσβαση σε αυτήν».

Σημειωσεις
1. Η μελέτη Moli-sani, Giovanni de Gaetano et al., International Journal of Epidemiology, doi: 10.1093 / ije / dyx145 1η Αυγούστου 2017.
2. Το κείμενο συνιστά σχόλια και μετάφραση εδαφίων του άρθρου  "Health benefits of the Mediterranean diet are confirmed, but just for the upper class", στο Medical News Today, [http://www.medicalnewstoday.com/releases/318745.php?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=weekly] από Red Rock Views

Παρασκευή, 11 Αυγούστου 2017



43o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΝΕ - «ΟΔΗΓΗΤΗ»

Σήμερα οι κεντρικές εκδηλώσεις στην Ικαρία 


Οι εκδηλώσεις θα ξεκινήσουν στις στις 9.00 μ.μ. και θα περιλαμβάνει:
  • Αφιέρωμα στον κομμουνιστή Αντώνη Καλαμπόγια, έναν από τους 9 εναπομείναντες αντάρτες του ΔΣΕ στην Ικαρία για 5 ολόκληρα χρόνια μετά την λήξη του Εμφυλίου, με παραπομπές από το βιβλίο του «Ικαρία, ο Κόκκινος Βράχος», το οποίο επανεκδόθηκε πέρσι στο πλαίσιο των 70 χρόνων από την ίδρυση του ΔΣΕ.
  • Αφιέρωμα και έκθεση για τα 100 χρόνια από τη Μεγάλη Οχτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση (1917-2017).
  • Κεντρική ομιλία από τον Νίκο Λάππα, μέλος του Γραφείου του ΚΣ της ΚΝΕ.
  • Πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα και γλέντι.
Στους χώρους θα λειτουργεί μεγάλη έκθεση βιβλίου και υλικών καθώς και παιδότοπος.

Πηγή 902.gr

****

Red Rock Views
Ελπίζω να βρεθούμε εκεί!
Και αν πέσει στα χέρια σου, διάβασε το βιβλίο του Αντώνη Καλαμπόγια «Ικαρία, ο Κόκκινος Βράχος». Μιλάει για μια Ικαρία πέρα από τα πανηγύρια...

Δευτέρα, 24 Ιουλίου 2017

σου έδωσα να πιείς αλήθεια




Δίψασες και σου έδωσα να πιεις αλήθεια
Την έφτυσες - η γεύση της σαν δηλητήριο πικρή
Γκρεμίζεις  το άγαλμά μου και μου σπας τα στήθια
Χέρια, κεφάλι, θρύψαλα...  ξαναπεθαίνουν κι οι νεκροί

Με τα κομμάτια μου, άλλου θεού ναό θέλεις να χτίσεις
Βγάζοντας από την ψυχή μου των χτιστάδων το υλικό
Μα πάντα θα σου λείπει κάτι που δεν θ' αποκτήσεις
Όσο θαρρείς πως είμ' ο δαίμονας, που σού 'καμε κακό


Σάββατο, 15 Ιουλίου 2017

Τρελός Μουσώνας


Panoramio - Photo of Cuckmere Haven and Chalk cliffs "The Seven ...


βινιέτες από την γηραιά Αλβιώνα

 
Τρελός Μουσώνας ράγισε μεσονυχτίς τα ρέλια.
Στο χέρι σου χλωρό κλαρί, χαρτί κι ένα φτερό.
Τέσσεροι κάμανε καιροί τα ρούχα σου κουρέλια.
Να σε σκεπάσω θέλησα, γλιστράς και δεν μπορώ.
(Από το ποίημα "Μουσώνας" του Ν. Καββαδία)



Η ατμόσφαιρα βάρυνε από χτες. Άρχισε να φυσάει και να βρέχει τερματίζοντας μια περίοδο  θερινής λιακάδας που κράτησε πάνω  από πέντε βδομάδες.

Εβρεχε όταν ξεκίνησα για να βρώ ένα  φίλο μου στην πόλη. Λίγο πριν συναντηθούμε σταμάτησεη βροχή, κι ο  ήλιος, ξεπροβαλοντας αδύναμα ανάμεσα στα σύννεφα, έκανε μπορετό να πιούμε τσάι στο "Meeting Place" - ένα αίθριο Cafe, με τραπεζάκια έξω, στην παραλία του Βrighton.

Έχω βραχεί πηγαίνοντας προς τα εκεί, και το σχολιάζει με το αγγλικό κλισέ: "Ωραίος καιρός  για πάπιες"...

Του λέω: "Έφερες τη βροχή από την Ελλάδα εδώ ... καλά περνούσαμε μέχρι  να έρθεις ..."

Μου "απολογείται", πληροφορώντας με ότι οι ασυνήθιστοι μουσώνες κι οι νεροποντές βαστάξαν μέχρι τον Ιούνη στην Ελλάδα, αλλά το ζεστό και λιόλουστο καλοκαίρι έφτασε εκεί αρκετές μέρες πριν ο ίδιος γυρίσει στην Αγγλία. "Παραδέχεται" μεν πως βρέχει εξαιτίας του εδώ, αλλά μόνο για να μου προσφέρει μιαν εντελώς "προσωπική ερμηνεία" του φαινομένου: βρέχει, μου εκμυστηρεύεται, διότι ενίοτε  η φύση εκφράζει αυτό που νιώθει εκείνος.

Τον κοιτάω χαμογελώντας, μάλλον  εξεταστικά  ... κι αποκρίνεται λέγοντας: "συμβαίνει..".  
Η ατμόσφαιρα άλλαξε εδώ, μου λέει, όταν εκείνος έλαβε κάποιο  δυσάρεστο μαντάτο από την Ελλάδα. Σκέφτομαι πως δεν είναι και τόσο ασυνήθιστο αυτό - όπου και να βρεθεί ο σημερινός  Έλληνας που δεν  είναι "άνοσος" από οικονομική άποψη, το πιθανότερο είναι να λάβει άσχημα μαντάτα από την Ελλάδα...

Η "περί ανέμων και υδάτων" κουβέντα συνεχίζεται όχι πια σαν προοίμιο στο "θέμα" που τον απασχολεί. Μου λέει πως πριν χαλάσει ο καιρός, καθημερινά περπατούσε στην παραλία της πόλης και δελεαζόταν να κολυμπήσει, αλλά  τον απωθούσε  η πράσινη θολούρα της θάλασσας εκεί. Προχτές, και πριν πάρει το μαντάτο (που "εκφράστηκε" και με την αλλαγή του καιρού...), είχε πάει στο Cookmere Haven  - ένας κόλπος που σχηματίζεται στο δέλτα του ποταμού Cookmere, Sussex - απ' όπου αρχίζει η σειρά των γκρεμών γνωστών με το όνομα Seven Sisters, κι είναι ένα από τα σημεία της ακτής στα οποία η θάλασσα "τρώει" τη στεριά.

Περπάτησε με την άμπωτη της παλίρροιας στους  πρόποδες της πρώτης από τις "Επτά Αδελφές" και κολύμπησε σε καθαρά νερά. Η πλημμυρίδα επέστρεψε κι η στάθμη της θάλασσας άρχισε ν' ανεβαίνει με απειλητική ταχύτητα. Εκείνος βγήκε βιαστικά αλλά το έδαφος στο οποίο πριν λίγη ώρα περπάτησε,  έγινε βυθός, κι έπρεπε να κολυμπήσει κρατώντας το πορτοφόλι του και το κινητό του πάνω απ' την επιφάνεια του νερού, για να φτάσει σαν  ναυαγός στον γιαλό! Τα ρούχα του τα πήρε ο ωκεανός ...  Ευτυχώς που η θάλασσα ήταν ήρεμη, ... γιατί, αν είχε κύμα και τον χτυπούσε πάνω στα  βράχια, μπορεί  και να πνιγόταν εκεί... Οι Επτά Αδελφές πρέπει να είναι στοιχειωμένες, μου λέει.   Εκτός  από πολλούς  που έχουν αυτοκτονήσει σαλτάροντας από την κορυφή του γκρεμού, αρκετοί πρέπει να έχουν πνιγεί από άγνοια ή  αμέλεια εκεί...

"Η ειρωνεία θα ήταν να πνιγώ πριν πάρω το κακό μαντάτο... κανείς δεν θα πίστευε πως πνίγηκα (ιδιαίτερα η πηγή του άσχημου μαντάτου, που ξέρει πως "δραπέτευσα" από την Σπιναλόγκα και κολύμπησα ως τη Ελούντα για να την βρω)... Θα πιθανολογούσαν πως αυτοκτόνησα... Κι εσύ, δεν θα ήξερες αν αυτοκτόνησα εξαιτίας ερωτικής ή  πολιτικής απογοήτευσης..."

Η απόκρισή  μου ήταν πως, στο τέλος  της  μέρας, είτε ήταν ερωτική είτε πολιτική η απογοήτευσή του, αν τον  οδηγούσε σε αυτοκτονία δεν θα έκανε καμία διαφορά,  ... ούτως η άλλως σπατάλη θα ήταν...

"... πιο πολύ μου αρέσει το αφήγημα ότι κινδύνεψες  να πνιγείς κάνοντας κάτι που σ' ευχαριστούσε... ό,τι μαντάτο και αν πήρες, στο φινάλε ..."



 

photo borrowed from here









Τρίτη, 11 Ιουλίου 2017

Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο...

«Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω στο άλλο». (Στρατής Τσίρκας)

ΤΟΥ ΔΑΝΗ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 
πηγή: ΗΜΕΡΟΔΡΟΜΟΣ 


Στις 27 Ιανουαρίου 1980, πέθανε ο Στρατής Τσίρκας, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πεζογράφους της λεγόμενης μεταπολεμικής γενιάς.  Ο Στρατής Τσίρκας (το πραγματικό του όνομα ήταν Γιάννης Χατζηαντρέας) γεννήθηκε στο Κάιρο, στις 10 Ιουλίου 1911. Μετά την αποφοίτηση του από την «Αμπέτειο Σχολή» του Καίρου, το 1928, προσλαμβάνεται στην Εθνική Τράπεζα της Αιγύπτου και μετά από ένα χρόνο πιάνει δουλειά σε εργοστάσιο εκκοκισμού βάμβακος στην Άνω Αίγυπτο. Την ίδια περίοδο συνδέεται με την κομμουνιστική ομάδα του Σακελλάρη Γιαννακάκη και γράφει τα πρώτα του ποιήματα και διηγήματα για τη ζωή των φτωχών αγροτών της Αιγύπτου.
Καθοριστικής σημασίας για την μετέπειτα πορεία του ήταν η συνάντηση του με τον Καβάφη, το 1930, στην Αλεξάνδρεια. Παρά το γεγονός ότι αυτή η συνάντηση δεν διήρκεσε πολύ, άφησε ένα βαθύ αποτύπωμα στον Τσίρκα, ο οποίος στο βιβλίο του «Ο Καβάφης και η εποχή του» γράφει: «Όταν μετρώ τις ώρες που πέρασα πλάι του, δεν τις βρίσκω περισσότερες από δώδεκα, το πολύ δεκατρείς. Στις εννιά ή δέκα είμασταν μόνοι. Ήταν οι καλύτερες». Και προσθέτει: «Από τότε δεν τον ξαναείδα. Γρήγορα με τράβηξαν άλλοι ορίζοντες. Ένας ανόητος φανατισμός δε μ’ άφηνε να επιζητήσω νέα συνάντηση όσες φορές ξαναπήγα στην Αλεξάντρεια. Ένα απόγεμα, στο Κάιρο, μέσα στο δρόμο, έμαθα πως πέθανε. Εκείνες τις μέρες ο Χίτλερ, καγκελάριος πια, ξαπολούσε το μεγάλο κύμα της τρομοκρατίας στη Γερμανία. Αν κανένας μου έλεγε πως κάποτε θ’ αφιέρωνα τρία χρόνια σε μελέτες και σε αναζητήσεις των πηγών και των περιστάσεων της ποίησης του Καβάφη, θα τον έπαιρνα για τρελό».
Το 1938 μετακομίζει στην Αλεξάνδρεια και αναλαμβάνει τη θέση του διευθυντή στο εργοστάσιο βυρσοδεψίας του Μικέ Χαλκούση.
Το 1943 μαζί με άλλους Έλληνες Αιγυπτιώτες συγκροτούν τον Ελληνικό Απελευθερωτικό Σύνδεσμο (ΕΑΣ) που συνδέεται στενά με το ΕΑΜ.
Τον Απρίλιο του 1944, καταστέλλεται βίαια από τους Εγγλέζους και ελληνικές ένοπλες δυνάμεις κίνημα στο στρατό και στο στόλο της Μέσης Ανατολής, γεγονός που, σε συνδυασμό με την αποκήρυξη του κινήματος από την επίσημη αντιπροσωπεία του ΕΑΜ στο Λίβανο, θα επηρεάσει βαθιά τον Τσίρκα. Λίγο πριν πεθάνει, μάλιστα, σε ομιλία του στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Υμηττού (13 Μαρτίου 1973) θα τονίσει: «Γιατί εμένα με καίει, ακόμα τώρα ύστερα που έχω γράψει [εννοεί τις Ακυβέρνητες Πολιτείες] η υπόθεση του Απρίλη. Τον έχω ζήσει κιόλας τον Απρίλη πάρα πολύ έντονα, και η αδικία που έχει γίνει στους ανθρώπους που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν – που ίσαμε σήμερα να μην έχει αναγνωριστεί επίσημα η συμβολή του κινήματος του Απριλίου για την εθνική ενότητα… Αυτό μ’ έκανε να γράψω, για να δικαιωθεί ο Απρίλης. Αυτό είναι το νόημα».
Στη διάρκεια της δεκαετίας 1944- 1954 εξέδωσε τρεις συλλογές διηγημάτων και το 1956 έγραψε (μέσα σε δέκα μέρες) την εξαιρετική νουβέλα «Νουρεντίν Μπόμπα», εμπνεόμενος από την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ και τους αγώνες του αιγυπτιακού λαού κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας. Ο «Νουρεντίν Μπόμπα» εκδίδεται στην Αθήνα από τον Κέδρο, κάνοντας έτσι τον Τσίρκα γνωστό στο αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας.
Ασφαλώς, το σημαντικότερο έργο του Στρατή Τσίρκα είναι οι «Ακυβέρνητες Πολιτείες», μια τριλογία που απαρτίζεται από τρία μυθιστορήματα: τη Λέσχη, την Αριάγνη και τη νυχτερίδα. Ένα έργο που αποτελεί τομή στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, τόσο στο περιεχόμενο, όσο (κυρίως) στη μορφή του, με την εισαγωγή ενός τολμηρού μοντερνισμού στο ελληνικό μυθιστόρημα.
Ωστόσο, η έκδοση της Λέσχης, το 1960, τον φέρνει σε αντιπαράθεση με την ηγεσία του ΚΚΕ, εξαιτίας της ιδιαίτερα σκληρής κριτικής του Τσίρκα σε στελέχη του Κόμματος, την περίοδο της εξέγερσης του Απρίλη του 1944. Το 1961 διαγράφεται από την Πρωτοποριακή Οργάνωση Ελλήνων Αιγύπτου, οργάνωση του ΚΚΕ, μετά την άρνηση του να ανασκευάσει την άποψη του. Ο ίδιος περιγράφει ως εξής τη συζήτηση που οδήγησε στη διαγραφή του;
«[…] Μου λένε
– Άκουσε εδώ. Η Λέσχη σου συκοφαντεί τους λαϊκούς αγωνιστές και το κίνημα. Πρέπει να την αποκηρύξεις. Διαφορετικά…
– Σταθείτε, τους λέω, δε διαβάζετε σωστά. Και γιατί βιαζόσαστε; Τώρα γράφω το δεύτερο μέρος, θα υπάρξει και τρίτο, αν ζήσω. Τότε θα καταλάβετε καλύτερα.
Εκείνοι όμως ήταν ανένδοτοι: «Ή την αποκηρύχνεις ή…». Κι εγώ τους λέω:
– Πάρετε μόνοι σας την ευθύνη, εγώ βιβλία δεν καίω.
Τότε μου είπαν πως η απόφαση ήταν κιόλας βγαλμένη: «Ή… ή…». Κι εγώ αποκρίθηκα:
Ό,τι βλέπω καταθέτω, μια μαρτυρία. Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω στο άλλο».
Οι κριτικοί εκείνης της εποχής (1960- 1965) διχάστηκαν σχετικά με τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες». Φαίνεται όμως ότι το έργο και ο συγγραφέας έπεσαν «θύματα» μιας αντιπαράθεσης, όπου το βιβλίο έγινε η αφορμή να λυθούν λογαριασμοί στο χώρο της Αριστεράς, που είχαν να κάνουν με τα όσα έφερνε το 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ και τις διεργασίες που οδήγησαν στη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968.
Όπως και με πολλά άλλα έργα, όπου επιχειρείται η μυθιστορηματική καταγραφή ιστορικών γεγονότων (και μάλιστα νωπών), έτσι και με τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες», η κριτική εστιάζει (πολλές φορές) στην ακριβή, ή μη, αποτύπωση της ιστορικής πραγματικότητας, αποσπώντας την από τη λογοτεχνική αξία του έργου. Έτσι έχουμε από τη μια πλευρά την κριτική που στο όνομα της «ιστορικότητας», παραγνωρίζει τη λογοτεχνική αξία, και απ΄ την άλλη, την κριτική που εν ονόματι της λογοτεχνικής αξίας του έργου, παραγνωρίζει την ιστορική ακρίβεια.
Ο ίδιος έγραφε για το θέμα αυτό, σε μια επιστολή του προς τον Τάσο Βουρνά, στις 15 Δεκεμβρίου 1961:
«Σαν αντίδραση στη «δογματιστική» λογοτεχνία που πολύ μας ζημίωσε, θέλησα να εξαφανίσω από το μυθιστόρημα την προσωπική άποψη του συγγραφέα, να δώσω καταστάσεις, αντικειμενικά, και ν’ αναγκάσω τον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω τους. Βέβαια, κατά βάθος, αυτό είναι ένας ψευτοαντικειμενισμός, η ιδεολογία του συγγραφέα υπάρχει και το εκφράζει με χίλιους τρόπους: με τα νέα θέματα που εισάγει, με τις πλευρές που φωτίζει, με την κλίμακα αξιών που υποδηλώνει όταν αντιπαραθέτει τους δύο κόσμους και γενικά με την εποπτεία, τη φιλοσοφική ματιά που κυβερνάει ολόκληρο τον κόσμο του βιβλίου».
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Τσίρκας δεν απάντησε ποτέ δημοσίως στην κριτική που του ασκήθηκε από μια μερίδα της αριστεράς, που εκφράσθηκε κυρίως με την κριτική του Μάρκου Αυγέρη.
Στο «Ημερολόγιο» του, όμως, έγραψε (σελ 67- 68):
«Δεν εμίλησα ποτέ. Σώπασα για την πολεμική που μου έγινε. Άφησα τους άλλους να… Γιατί; Διότι ήτανε πολύ γλιστερό το έδαφος. Είδαμε ανθρώπους που διαφώνησαν με το κόμμα τους, και τελικά κατάντησαν στην αντίδραση. Ήξερα ότι ήτανε πάνω απ’ τις δυνάμεις μου για να μπορέσω να βρω δίκιο. Τ’ άφησα λοιπόν. Έχοντας εμπιστοσύνη ότι μια μέρα δεν μπορεί παρά αυτά τα πράγματα να βρούνε τη σωστή τους εξήγηση. Όμως, πρέπει να πω ότι αυτή η εχθρική στάση απέναντί μου, μου έκοψε τα φτερά. Δηλαδή χρειάστηκε να περάσουν πάρα πολλά χρόνια για να μπορέσω να αποχτήσω τέτοια αυτοπεποίθηση ώστε να δοκιμάσω άλλο μυθιστόρημα, που είναι Η Χαμένη Άνοιξη. Πολύ μου εκόστισε. Όχι γιατί περίμενα τα «εύγε», δεν είναι γι’ αυτό, αλλά να βλέπεις ανθρώπους που αγωνίστηκες μαζί τους και σε κοιτάζουνε σαν ύποπτο… Φοβερό! Πάντως, πρώτη φορά μιλάω τώρα».
Υπό την προϋπόθεση λοιπόν ότι οι «Ακυβέρνητες Πολιτείες» αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο και αδιάσπαστο έργο, όπου συμβιώνουν η ιδεολογική συγκρότηση του συγγραφέα (αποτέλεσμα της οποίας είναι και η ματιά του στην ιστορία και τα πρόσωπα) με την λογοτεχνική του ικανότητα, συγκαταλέγονται στα έργα αναφοράς της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας.

Κυριακή, 9 Ιουλίου 2017

"Πήγαινε πιο πέρα"

βινιέτες από την γηραιά Αλβιώνα

 

 Περιμένοντας το λεωφορείο για να πάω  στο κέντρο της πόλης, στεκόμουν κάτω  από το στέγαστρο της στάσης, στον ίσκιο - κείνη τη μέρα έκανε ζέστη ασυνήθιστη και για Ιούλιο εδώ. Λίγο πιο πέρα, ένας μελαμψός τύπος, τριαντάρης περίπου, μοιραζόταν τον ίδιο ίσκιο με μένα ενώ στεκόταν λίγο έξω από την στάση, καπνίζοντας. Δίπλα μου και λίγο πιο εξω ήταν μια νεαρή κοπέλα, με το προσώπό της εκτεθημένο στον ήλιο.

Η φωτεινή επιγραφή που δείχνει την ώρα άφιξης του λεωφορείου , λέει πως έχουμε τρία  λεπτά αναμονής ακόμα. Σκέφτομαι τι μπορεί να συμβεί μετά από δεκαπέντε λεπτά ανίας στη στάση του λεωφορείου (σε μια ήσυχη συνοικία στα περίγυρα του Brighton που κατοικείται σχεδόν αποκλειστικά  από μικροαστούς αγγλοσάξονες ), ώστε να κάνει την αναμονή ενδιαφέρουσα στα τρία λεπτά που απομένουν... Την ίδια στιγμή, δίνει απάντηση στο ερώτημα μου μια  κυρία που φτάνει στη στάση και στέκεται κοντά στον νεαρό. Δεν θα έλεγα πως ήταν άξια  παρατήρησης αν δεν έκανε την παρουσία της αισθητή με την συμπεριφορά της. Λεπτή, προχωρημένης ηλικίας, ξανθιά (με εμφανώς άσπρες τις  ρίζες των μαλλιών της) και κακοντυμένη - μάλλον ιθαγενής, Εγγλέζα. Το πρόσωπό  της ζαρωμένο, της δίνει η μια πικρόχολη έκφραση, μάλλον από κακουχία και κατάχρηση... ή  έτσι υπέθεσα.

Σχεδόν αμέσως μετά την άφιξή της εκεί, λοιπόν, η κυρία απευθύνεται  προς τον νεαρό, που κοιτάει αλλού, και να του πετάει ένα επιθετικό "excuse me", με έμφαση στον τόνο της φωνής της. Αυτός γυρίζει και την βλέπει παραξενεμένος. H ιθαγενής κυρία δεν του λέει  τίποτε άλλο, κι απλά του δείχνει την ταμπέλα στην στάση που γράφει το απαγορευτικό "No Smoking". Αυτός την αγνοεί και συνεχίζει να καπνίζει. Η κυρία, σε πιο υψηλό τόνο τώρα, του τονίζει πως την ενοχλεί ο καπνός του και, κάνοντας  μια απωθητική χειρονομία  με το χέρι της, του λέει να πάει πιο πέρα απ' τη στάση να καπνίσει... Κι αυτός της λέει πως στέκεται ήδη έξω  απ' την στάση (κι όντως έτσι είναι ...  επιπρόσθετα, ο καπνός του δεν την φτάνει ούτε κατά προσέγγιση) κι αν έχει πρόβλημα, τότε να πάει εκείνη πιο πέρα. Παρεμπιπτόντως, ο νεαρός μιλάει αγγλικά με Λονδρέζικη προφορά (cockney), και μάλλον είναι "γέννημα - θρέμμα" Βρετανός. Κι αυτή του λέει: "Αν δεν σ' αρέσουν οι νόμοι αυτής της χώρας, πήγαινε πίσω στην δική σου!"...

Εντωμεταξύ, το λεωφορείο που περιμένουμε έχει φτάσει, επιτέλους... Καθώς πλησιάζουμε να μπούμε  μέσα, η νεαρή κοπέλα που στεκόταν δίπλα μου με κοιτάει και, χαμογελώντας κάπως συνωμοτικά, μου λέει χαμηλόφωνα : "it's the heat..."  (φταίει η  ζέστη)...

Επιβιβαζόμαστε στο λεωφορείο όλοι, εκτός από τον νεαρό καπνιστή.

Λίγες στάσεις  πιο πέρα, παρατηρώ πως η ιθαγενής κυρία ετοιμάζεται να κατέβει. Μόλις βγαίνει στο πεζοδρόμιο βγάζει  ένα πακέτο τσιγάρα απ' την τσάντα της, ανάβει  ένα και αρχίζει να βαδίζει βιαστικά -  σαν να ξέρει καλά ποια είναι και πού θέλει να πάει..





  








Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Ψάρι σε γρίπο





Πού να σε φτάσει εκεί ο ύμνος, το τροπάρι
Για τον προφήτη που με θαύμα έδωσε τροφή
Σε χίλιους πεινασμένους από ένα ψάρι
Κι όλοι τους χόρτασαν… ή έτσι λέει η γραφή

Ψάρι σε γρίπο, πώς να ξέρεις «τι εστί ελευθερία» -
Μον' αν την χάσεις την βιώνεις σαν απώλεια φρικτή
Βαθιά, εκεί που τα νερά είναι σκοτεινά και κρύα
Κι ούτ’ άστρα βλέπεις, μήτε φώτα στην ακτή

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

Fight or Flight




Σημείωμα για την έκθεση Fight or Flight

Του Μιχάλη Φλυτζάνη

Πριν μερικά χρόνια, ο Αντώνης κι εγώ βρεθήκαμε στο Brighton  της Αγγλίας  για λίγες μέρες. Θυμάμαι μια μέρα που, ενώ περπατούσαμε σε μια παραλία, απρόοπτα χρειάστηκε να φύγω αφήνοντάς τον εκεί. Επιστρέφοντας μετά από ώρες, τον είδα στο ίδιο σχεδόν σημείο, απορροφημένο από μια δραστηριότητα που έμοιαζε με διαλογισμό… Διάλεγε βότσαλα. Περιεργαζόταν το ένα μετά το άλλο, σαν να ήταν φετίχ, πριν το αποθέσει  εκεί που το βρήκε.

Μ' εντυπωσίασε γιατί, πίσω από αυτό, διέκρινα τον βαθύ σεβασμό που δείχνει ο Αντώνης σ’ αυτό που προσπαθεί η φύση  να μας πει όταν την αγγίζουμε με σκοπό να επέμβουμε πάνω της παραγωγικά ή και δημιουργικά. Τα βότσαλα ηταν προπλάσματα γλυπτών, τα όποια ποτέ δεν θα αντέγραφε, αλλά θα συνιστούσαν εμπλουτισμό του τρόπου με τον όποιο αναλαμβάνεται τη φύση να μορφοποιείται - κάτι που, στην ουσία, περιέχει  και τον τρόπο με τον όποιο ο ίδιος λειτουργεί  εικαστικά:  Μιλά η φύση με όχημα το σώμα του. Την πέτρα την λατρεύει. Αδεικνύει τα στοιχεία της απ’ αυτήν με τον δικό του  τρόπο, διαβάζοντας το σχήμα της,  τα χρώματά  και τις υφές της. Την μορφοποιεί συνήθως αυτοσχεδιάζοντας  με τρόπο που θυμίζει μουσική Jazz.  Το αισθητικό αποτέλεσμα είναι συγκερασμός αυτού που μορφικά προϋπάρχει στην πέτρα (αντί να της επιβάλει  ένα εγκεφαλικό  κι  εξωγενές σχέδιο) κι αυτού που γεννιέται μέσα από το παιχνίδι του με το υλικό του, πράγμα που υπονοεί ότι  το υλικό ως ένα βαθμό  υπαγορεύει την μορφοποίησή του, που δεν είναι προκαθορισμένη. Η δουλειά ετσι γίνεται ιεροτελεστία, το έργο εκπλήρωση ευχής - ένα όνειρο - θυμίζοντας μας πως η φύση δεν είναι  κατ’ ανάγκη  άγρια…

Σε μια παρόμοια διαδικασία είχα εμπλακεί κι εγώ, δουλεύοντας ή παίζοντας σε δυο διαστάσεις, όπου μετέφερα στο χαρτί φόρμες κι υφές που διάβαζα παρατηρώντας  βότσαλα στην ίδια περιοχή… Όταν αργότερα του έδειξα τα σχέδια, παρατήρησε πως «οι φόρμες διατηρούν έντονα γλυπτικό χαρακτήρα». Σε μια από τις επισκέψεις του στο σπίτι μου στην Ικάρια,  με παρότρυνε να δουλέψω σε πέτρα. Αποτέλεσμα αυτής της απόπειρας είναι τα κομμάτια που δείχνω εδώ, μετά από προσκληση του Αντώνη να εκθέσω  μαζί του. Μια δουλειά που στο σύνολο της θεωρώ σπουδή..  

Το θέμα της έκθεσης 

Ο τίτλος «Fight or Flight”, [μάχη ή φυγή] εκφραζει αρχικά μια συνομιλία μας. Εκείνο το καιρό ο Αντώνης έφτιαχνε κυρίως πουλιά. Η πτήση του πουλιού φέρει ποικίλα νοήματα. Το πλέον εμφανές είναι η αναζήτηση της ελευθερίας (που, παρεμπιπτόντως. ο Αντώνης κι εγώ θεωρούμε ότι βρίσκεται στον αντίποδα μιας  ηθικής ασυδοσίας, και τέτοιας σαν αυτή που τυραννά τις μέρες και τον τόπο μας). Ένα από τα νοήματα της πτήσης είναι το φευγιό – η αποφυγή της μάχης μ’ έναν ισχυρότερο αντίπαλο... Ζούμε σε μιαν εποχή ανελέητης επίθεσης  των ισχυρών κατά των αδυνάμων, των εκμεταλλευτών κατά των εκμεταλλευόμενων, κι είναι τόσο κυνικά  βίαια αυτή η επίθεση που αφήνει  άναυδα τα θύματα της, φαινομενικά σε θέση αναπηρίας. Τα «Αρχέγονα Όπλα» ήρθαν σαν μια χειρονομία μου (με αρκετή δόση αυτο -ειρωνείας),  που ριζώνει στην επιθυμία να δοθεί η εναλλακτική του «φευγιού»  απάντηση   σ’ αυτό που βιώνουμε ως συστηματική κακοποίησή μας.  Εκφράζει μιαν ανάγκη να κρατήσουμε κάτι στο χέρι μας για να αμυνθούμε…  Συνάμα, αναιρώντας το απαγορευτικό  επίγραμμα σε εκθεσιακούς χώρους  που λέει «μην αγγίζετε τα εκθέματα», και καλώντας την επισκέπτρια ή τον επισκέπτη να δοκιμάσει να κρατήσει ένα «όπλο», προκαλεί πρακτικά την τέχνη να γίνει κάτι άλλο από αντικείμενο επιθυμίας, αισθητικής ενατένισης,  ή απλά προϊόν με ανταλλακτική αξία...

Ο πρωτογονισμός του «όπλου» αυτού, υποθέτω, αντανακλά  την  γενικότερη αταβιστική οπισθοδρόμηση προς την αγριότητα στην όποια μας σέρνει το τέρας που, κατέχοντας το κεφάλαιο, κατέχει και την τεχνολογική  αιχμή  του δόρατος που στρέφει στοχεύοντας κι αφήνοντας σημάδια στο σώμα και την ψυχή μας…